Quy hoạch thủy điện là nội dung đang được đông
đảo cử tri và các đại biểu Quốc hội quan tâm. Một trong những nội dung quan
trọng của Nghị quyết là nêu rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong quá trình
vận hành khai thác công trình thủy điện nếu để xảy ra hậu quả thiệt hại, thậm
chí phải truy cứu hình sự nếu để xảy ra chết người; phân công trách nhiệm các
bộ, ngành, địa phương trong quá trình vận hành, khai thác công trình thủy điện.
Loại khỏi quy hoạch 424
dự án
Nghị quyết nêu rõ, việc
rà soát tổng thể quy hoạch thủy điện theo Nghị quyết của Quốc hội đã được Chính
phủ triển khai nghiêm túc, đưa ra khỏi quy hoạch 424 dự án, tạm dừng có thời
hạn 136 dự án, không xem xét đưa vào quy hoạch 172 vị trí tiềm năng, tiếp tục
rà soát, đánh giá 158 dự án.
Qua rà soát cho thấy,
công tác quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác công trình thủy
điện còn nhiều hạn chế.
Chất lượng quy hoạch và
quyết định đầu tư xây dựng nhiều công trình thủy điện, nhất là các công trình
vừa và nhỏ chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu, yêu cầu về bảo đảm an toàn, bảo vệ môi
trường, sử dụng hợp lý tài nguyên nước và hiệu quả tổng hợp kinh tế - xã hội.
Nhiệm vụ đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường đối với
quy hoạch, dự án, công trình thủy điện vừa và nhỏ chưa được chú trọng đúng mức,
chất lượng chưa cao. Tại một số công trình thủy điện việc quản lý chất lượng
xây dựng, bảo đảm an toàn vận hành khai thác, thực hiện quy trình vận hành hồ
chứa, điều tiết nước chưa tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, gây tác
động tiêu cực.
Bê cạnh đó, đời sống
người dân tái định cư còn gặp nhiều khó khăn. Rừng, đất rừng được chuyển đổi
mục đích phục vụ công trình thủy điện chưa được quản lý chặt chẽ, có nơi còn
hiện tượng lợi dụng khai quang rừng với quy mô lớn hơn so với yêu cầu, khai
thác tài nguyên thiên nhiên trái phép. Diện tích rừng trồng thay thế tại các
công trình thủy điện rất thấp; nghĩa vụ nộp phí dịch vụ môi trường rừng chưa
được thực hiện đầy đủ theo quy định.
Các hạn chế nêu trên có
một phần trách nhiệm chỉ đạo của Chính phủ. Một số bộ, ngành, UBND tỉnh, thành
phố trực thuộc Trung ương, đơn vị có liên quan chưa thực hiện tốt chức năng,
nhiệm vụ được giao trong tham mưu, tổ chức thực hiện lập, thẩm định, phê duyệt
và thực hiện quy hoạch; cấp phép đầu tư xây dựng; bảo đảm chất lượng, an toàn;
vận hành khai thác; phối hợp, kiểm tra, giám sát đối với các dự án, công trình
thủy điện. Năng lực chuyên môn của một số cơ quan, đơn vị tư vấn, cơ quan quản
lý nhà nước ở nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu. Cơ chế, chính sách bồi
thường, hỗ trợ, di dân, tái định cư, sau tái định cư, bảo đảm sinh kế bền vững
cho các hộ tái định cư công trình thủy điện chưa được ban hành đầy đủ, thực hiện
kịp thời, đồng bộ, thống nhất. Một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan
chưa được ban hành kịp thời, chưa rõ ràng trong phối hợp, phân công, phân cấp
gắn với trách nhiệm cụ thể. Thông tin, dữ liệu về điều kiện tự nhiên, xã hội
khu vực dự án, công trình thủy điện còn thiếu.
Tiếp tục rà soát quy
hoạch thủy điện
Để tăng cường công tác
quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác các công trình thủy điện
đúng quy định của pháp luật, Quốc hội yêu cầu Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành,
Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có liên quan tiếp tục tổ
chức rà soát, đánh giá quy hoạch thủy điện, kể cả các dự án tạm dừng có thời
hạn, các công trình thủy điện đang vận hành khai thác, bảo đảm sử dụng tài
nguyên nước hợp lý, bảo vệ đa dạng sinh học; kiên quyết loại bỏ, dừng các dự
án, công trình thủy điện không hiệu quả, không bảo đảm an toàn, có ảnh hưởng
xấu tới chế độ dòng chảy, môi trường và đời sống người dân. Nâng cao chất lượng
lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý thực hiện quy hoạch. Tổ chức thực hiện
thống nhất, đồng bộ quy hoạch thủy điện trong tổng thể quy hoạch phân ngành
năng lượng.
Cùng với đó, Quốc hội
cũng yêu cầu, trong năm 2014, tổ chức đánh giá tổng thể các đập, hồ chứa trong
cả nước; có kế hoạch, giải pháp và bố trí đủ kinh phí sửa chữa, nâng cấp các
đập, hồ chứa có nguy cơ gây mất an toàn; phấn đấu hoàn thành việc ban hành các
quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông còn lại; quy định cụ thể
trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương, tổ chức và cá nhân có liên quan thực
hiện nhiệm vụ quản lý, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du. Tăng cường
kiểm tra xử lý vi phạm về an toàn đập, hồ chứa. Hoàn chỉnh hệ thống tiêu chuẩn,
quy chuẩn kỹ thuật đối với các công trình đập, hồ chứa, đặc biệt là về kháng
chấn động đất; xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn đối với một số công nghệ
mới, tiên tiến để áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của nước ta.
Nghị quyết nhấn mạnh
việc phải bảo đảm bố trí đủ quỹ đất, thực hiện nghiêm túc việc trồng rừng thay
thế, đặc biệt là rừng đầu nguồn lưu vực sông của các công trình thủy điện.
Trồng rừng thay thế phải hoàn thành trong năm 2015 đối với các công trình thủy
điện đã đưa vào vận hành khai thác. Kiên quyết ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi
lợi dụng hạ tầng kỹ thuật công trình thủy điện để chặt, phá rừng, khai thác tài
nguyên thiên nhiên trái phép. Thực hiện nghiêm túc chính sách pháp luật về dịch
vụ môi trường rừng.
Đồng thời, tập trung
hoàn thành trong năm 2014 việc rà soát, điều chỉnh, bổ sung chính sách bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư dự án thuỷ điện và việc ban hành chính sách ổn định
đời sống và sản xuất cho người dân sau tái định cư. Đẩy nhanh tiến độ xây dựng,
triển khai các đề án ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội vùng tái định
cư các dự án thủy điện...
Hằng năm, Chính phủ báo
cáo Quốc hội kết quả thực hiện Nghị quyết dưới sự giám sát của Ủy ban Thường vụ
Quốc hội và các cơ quan liên quan, đại biểu Quốc hội./.